Clinical Sciences

To Ινστιτούτο Νευρολογίας & Γενετικής Κύπρου, πέραν από τις συνήθεις συμμετοχές σε ερευνητικά έργα που σχετίζονται με τη νευρολογία, τη γενετική και τις επιστήμες υγείας, πρόσφατα, συμμετείχε στο ερευνητικό πρόγραμμα LOGGIA (Linking Community Archaeology and Wellbeing in the Mediterranean) με θέμα την σχέση μεταξύ κοινοτικής αρχαιολογίας και ψυχικής ευεξίας. 

Το συγκεκριμένο πρόγραμμα αντιλαμβάνεται την αρχαιολογία ως μέσο προώθησης της κοινωνικής ένταξης, επιτρέποντας στους ανθρώπους να συνδεθούν με το παρελθόν, προκαλώντας ενδιαφέρον για την αρχαιολογία και ενεργοποιώντας προσωπικούς και συλλογικούς μηχανισμούς μνήμης. Το καινοτόμο αυτό πρόγραμμα χρηματοδοτείται από τις ευρωπαϊκές δράσεις Marie Skłodowska-Curie και στεγάζεται στο  Πανεπιστήμιο του Δουβλίνου, Trinity College στην Ιρλανδία στο Τμήμα Κλασσικών Σπουδών με βασικό ερευνητή τον Δρα Francesco Ripanti και συντονιστή τον Δρα Γιώργο Παπαντωνίου. Συνεργάτες στο πρόγραμμα είναι το ερευνητικό δίκτυο Unlocking Sacred Landscapes, η Ερευνητική Μονάδα Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Κύπρου, το Ινστιτούτο Νευρολογίας & Γενετικής Κύπρου και η Παγκύπρια Συμμαχία Σπάνιων Παθήσεων.

Κυριότερος στόχος του προγράμματος ήταν η κατανόηση του βαθμού στον οποίο οι κοινοτικές αρχαιολογικές πρακτικές μπορούν να συμβάλουν στην ευημερία της κοινότητας στο μεσογειακό πλαίσιο, εστιάζοντας στην ένταξη των ευάλωτων ομάδων. Το πρόγραμμα επικεντρώθηκε σε δυο γεωγραφικές περιοχές, την Κύπρο και την Ιταλία. Στην Ιταλία, η αρχαιολογία, η φύση και η δημιουργικότητα ήταν τα τρία κύρια συστατικά του προγράμματος «ArcheologicaMente» στην Τοσκάνη, με στόχο την αποκατάσταση μια αρχαιολογικής διαδρομής που οδηγεί στα μη ανασκαμμένα ερείπια του Κάστρου Vignale. Όσον αφορά στην Κύπρο, το πρόγραμμα «ΑρχαιοΛογικά» πραγματοποιήθηκε μεταξύ 27 Οκτωβρίου και 9 Δεκεμβρίου 2023 στην κοιλάδα του Ξερού στη Λάρνακα (κοινότητες Κοφίνου, Αλαμίνου και Αγίου Θεοδώρου).

Το έργο, εξετάζοντας τα μνημεία πολιτιστικής κληρονομιάς στην κοιλάδα και εξερευνώντας τα μέσα από δημιουργικές δραστηριότητες, συμπεριλαμβανομένης της δημιουργικής γραφής και της φωτογραφίας, ενθάρρυνε συζητήσεις για τα ευρύτερα θέματα που σχετίζονται με την πρόσφατη ιστορία της περιοχής, τη μνήμη και την εγκατάλειψη. Ένα από τα κυριότερα θέματα που έγινε προσπάθεια να προσεγγίσει το πρόγραμμα ήταν η εγκατάλειψη. 

Η εγκατάλειψη, η απομάκρυνση δηλαδή από ένα πρόσωπο, αντικείμενο ή χώρο ενδέχεται να λαμβάνει διαφορετικές μορφές, τύπους και πρόσωπα. Στη ζωή μας πολλές φορές άθελα, ηθελημένα ή ως αποτέλεσμα εξαναγκασμού εγκαταλείπουμε αντικείμενα, τόπους ή ακόμα και ανθρώπους. Ακούσια ή εκούσια, γινόμαστε μάρτυρες ή δράστες της εγκατάλειψης καθημερινά. Κτήρια, τοπία, αντικείμενα που άλλοτε αποτελούσαν πολύτιμα αγαθά ή χώρους συναναστροφής, αφήνονται εγκαταλειμμένα στο χρόνο. Πιο συγκλονιστική δε, είναι η ανθρώπινη εγκατάλειψη, όπου τα άτομα εγκαταλείπουν τους εαυτούς και τους ανθρώπους τους, ή εγκαταλείπονται από αυτούς. Η εγκατάλειψη γίνεται ακόμα πιο σκληρή όταν εμπλέκεται κάποια νευρολογική ή ψυχική πάθηση, όπως η Νόσος του Huntington.  

Στο πρόγραμμα συμμετείχαν κάτοικοι από την ευρύτερη περιοχή της κοιλάδας του Ξερού,  φοιτητές αρχαιολογίας από το Πανεπιστήμιο Κύπρου, Κύπριοι αρχαιολόγοι και καθηγητές αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Κύπρου. Το Ινστιτούτο Νευρολογίας & Γενετικής (ΙΝΓΚ) κλήθηκε να συμμετέχει ως το κέντρο αναφοράς και αριστείας για ασθενείς με νευρολογικές και γενετικές παθήσεις.

Τα εξωτερικά Ιατρεία του ΙΝΓΚ και ιδιαίτερα η Κλινική Νευροεπιδημολογίας με Προϊστάμενη την Δρ. Ελένη Παπανικολάου και υπεύθυνη για την κλινική Ηuntington ανέλαβε την συνεργασία με το ερευνητικό αυτό έργο. 

Η Κοινωνική Υπηρεσία του ΙΝΓΚ ανέλαβε τον ρόλο της ενημέρωσης και κινητοποίησης για την συμμετοχή των ατόμων στο πρόγραμμα και η Κοινωνική Λειτουργός συμμετείχε ενεργά σε όλες τις δράσεις του προγράμματος. 

Ειδικότερα, στο πρόγραμμα αυτό κλήθηκαν να συμμετέχουν άτομα που παρουσιάζουν τη νόσο του Huntington, μέλη των οικογενειών τους και φροντιστές. Ο αριθμός των συμμετεχόντων ωστόσο ήταν περιορισμένος και το γεγονός αυτό δικαιολογείται καθώς ενδεχομένως οι ιδιαίτερες δυσκολίες και προβλήματα που βιώνουν τα άτομα στην κοινότητα Huntington να εμποδίζουν την συμμετοχή τους σε ανάλογες δράσεις. Εντούτοις, τα άτομα που συμμετείχαν στο πρόγραμμα δήλωσαν πολύ ευχαριστημένα για την ευκαιρία που τους δόθηκε να βιώσουν τη συγκεκριμένη εμπειρία και να συμμετέχουν ενεργά σε ένα ερευνητικό πρόγραμμα.

Για τους σκοπούς του προγράμματος έγιναν 6 συναντήσεις:

• Στην πρώτη συνάντηση, που έγινε στον Σύλλογο Γυναικών Υπαίθρου της Λάρνακας, στον Άγιο Θεόδωρο, στις 27/10/23 έγινε επεξήγηση του προγράμματος και των σχετικών του στόχων. Οι συμμετέχοντες εξέφρασαν τις προσδοκίες τους για την συμμετοχή τους.
• Στην δεύτερη συνάντηση στις 4/11/2023 στο Κοινοτικό Μέγαρο Αλαμινού, οι συμμετέχοντες επεξεργάστηκαν φωτογραφικό υλικό που σχετίζεται με την αρχαιολογία και την ιδέα της εγκατάλειψης, όπως εξηγήθηκε πιο πάνω. Οι συμμετέχοντες κλήθηκαν να σχολιάσουν  τις φωτογραφίες και να προβούν σε συνδέσεις με δικές τους αναμνήσεις και εμπειρίες.
• Στην τρίτη συνάντηση που πραγματοποιήθηκε στις 11/11/2023 οι συμμετέχοντες ξεναγήθηκαν σε μνημεία της Κοιλάδας του Ξερού από τον Αναπληρωτή Καθηγητή Βυζαντινής Αρχαιολογίας και Τέχνης του Πανεπιστημίου Κύπρου Αθανάσιο Βιώνη. Κατά τη διάρκεια της ξενάγησης είχαν την δυνατότητα να φωτογραφήσουν εικόνες εγκατάλειψης, προσπαθώντας να προβάλουν την ιδέα μέσα από το δικό τους φωτογραφικό φακό, αλλά και την δική τους οπτική γωνία κατανόησης του θέματος εγκατάλειψης.
• Η τέταρτη δράση πραγματοποιήθηκε στις 18/11/23 και οι συμμετέχοντες επικεντρώθηκαν στον καθαρισμό των ερειπίων της Αγίας Μαρίνας στην Κοφίνου. Παράλληλα, φωτογράφησαν τα ερείπια και απεικόνισαν την εγκατάλειψη. Την ίδια μέρα έγινε ξενάγηση από αρχαιολόγους καθώς και μια όμορφη συλλογική τελετουργική πράξη με αγιασμό από τον ιερέα της κοινότητας. 
• Η πέμπτη δράση έλαβε χώρα στις 25/11/23 στο Δημοτικό Σχολείο Κοφίνου, όπου και έγινε συζήτηση και επιλογή φωτογραφιών για συλλογική έκθεση φωτογραφίας που θα ακολουθούσε, με θέμα την Εγκατάλειψη.
• Η έκτη και τελευταία συνάντηση του προγράμματος πραγματοποιήθηκε στις 9/12/23, και ήταν το επιστέγασμα όλων των συλλογικών δράσεων του προγράμματος. Ο Σύλλογος Γυναικών Υπαίθρου Λάρνακας φιλοξένησε  όλες τις δράσεις του προγράμματος. Η κεντρική δράση της μέρας ήταν η έκθεση φωτογραφίας όπου οι φωτογραφίες των συμμετεχόντων στο πρόγραμμα εκτέθηκαν στην ευρύτερη κοινότητα. Παράλληλα, το πρόγραμμα σε συνεργασία με τον Κυπριακό Σύνδεσμο για τη Νόσο Huntington διοργάνωσε φιλανθρωπικό παζαράκι με χριστουγεννιάτικα στολίδια, γλυκά και άλλες εικαστικές δημιουργίες για την χρηματοδότηση του Συνδέσμου.

Ιδιαίτερα σημαντικές δράσεις ήταν και τα δυο εργαστήρια που απευθύνονταν παράλληλα, το πρώτο σε ενήλικες και το δεύτερο σε παιδιά. Στο εργαστήριο για ενήλικες έγιναν ομαδικές συζητήσεις για την εγκατάλειψη. Ο διάλογος υποβοηθήθηκε μέσω της παρουσίασης σχετικών φωτογραφιών. Οι συμμετέχοντες, σχολιάζοντας τις φωτογραφίες, μοιράστηκαν μνήμες, εμπειρίες, αντάλλαξαν απόψεις και βιώματα. Στο δεύτερο εργαστήριο τα παιδιά ασχολήθηκαν με δραστηριότητες ζωγραφικής και κατασκευών. Ζωγραφίζοντας και δημιουργώντας σε θραύσματα σύγχρονων αγγείων, τα παιδιά συζήτησαν την σημασία της ιστορίας και της παράδοσης και, με παιγνιώδη τρόπο, συσχέτισαν την εγκατάλειψη με την μεταμόρφωση και την αναδημιουργία. 

Το πρόγραμμα LΟGGIA, με την ολοκλήρωση των δράσεων του στην Κύπρο και την Ιταλία κατέληξε σε κάποια σημαντικά συμπεράσματα: Οι συμμετέχοντες στις δράσεις και στις δυο περιπτώσεις ήταν πολύ ευχαριστημένοι. Φαίνεται να υπάρχει μια αύξηση στο επίπεδο ευεξίας μετά από κάθε συνάντηση και δράση. Ειδικότερα, διαπιστώθηκε ότι ο χρόνος που αφιέρωσαν μέσω του προγράμματος οι συμμετέχοντες στους εαυτούς τους ήταν πολύ σημαντικός και αναγκαίος. Όπως οι ίδιοι ανέφεραν, μέσω των δραστηριοτήτων και της σύνδεσης και ανταλλαγής με τους υπόλοιπους, κατάφεραν να νιώσουν ελπίδα και να βιώσουν το συναίσθημα του «ανήκειν» σε μια κοινότητα.

Μαρίνα Παύλου
Κοινωνική Λειτουργός