Neurophysiology Department

Με στόχο την καθυστέρηση και ανακούφιση της άνοιας, το ΙΝΓΚ έχει εξασφαλίσει χρηματοδότηση ύψους €760.000, η οποία αφορά την μελέτη βελτιστοποιημένων και προσωποποιημένων παρεμβάσεων. Η άνοια, η απώλεια δηλαδή της μνήμης και η μείωση της γνωσιακής ικανότητας, επηρεάζει 55 εκατομμύρια ανθρώπους ανά το παγκόσμιο σύμφωνα με πρόσφατη εκτίμηση του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας. Μάλιστα, υπολογίζεται ότι κάθε χρόνο υπάρχουν 10 εκατομμύρια καινούρια περιστατικά ενώ στην πλειοψηφία τους τα περιστατικά άνοιας αφορούν την νόσο Αλτσχάιμερ. Σε κοινή δημοσίευση επιστημόνων που εργάζονται στον τομέα της άνοιας ανά το παγκόσμιο, αναφέρεται  ότι σχεδόν τα μισά περιστατικά οφείλονται σε παράγοντες οι οποίοι μπορούν να τροποποιηθούν. Κάποιοι από αυτούς τους παράγοντες είναι το κάπνισμα, η έλλειψη άσκησης, και η κοινωνική απομόνωση (Dementia prevention, intervention, and care: 2024 report of the Lancet standing Commission). 

Το πιο πάνω δεδομένο είναι ενθαρρυντικό αφού υποδεικνύει ότι μέσω της έρευνας μπορούμε να αναπτύξουμε τρόπους για αποτελεσματική πρόληψη της άνοιας σε νεαρότερα άτομα. Εκτός αυτού, με την διαμόρφωση κατάλληλων δράσεων υπάρχει η δυνατότητα καθυστέρησης της εμφάνισης καθώς και της ανακούφισης των συμπτωμάτων και ως εκ τούτου βελτίωσης της ποιότητας ζωής των ασθενών. Με το προσδόκιμο ζωής να αυξάνεται αλλά και την προβλεπόμενη αύξηση των περιστατικών άνοιας, υπογραμμίζεται η επιτακτική ανάγκη για εντατικοποίηση της έρευνας στο πεδίο αυτό, εύρεσης καινοτόμων λύσεων και διαμόρφωσης τακτικών στον ευρύτερο τομέα της υγείας. 

Αναγνωρίζοντας τα πιο πάνω, η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει διαθέσει το ποσό των €17.500.000 για τη δημιουργία ενός πανευρωπαϊκού δικτύου το οποίο για τα επόμενα 4 χρόνια θα έχει ως επίκεντρο την άνοια και την ανάπτυξη τεχνικών για προσωποποιημένη, έγκαιρη πρόγνωση και συμβουλευτική. Πέραν της πρόληψης, το δίκτυο θα επιδιώξει την ανάπτυξη μεθόδων (π.χ. «έξυπνα σπίτια») οι οποίες θα βοηθήσουν τους ασθενείς να διατηρήσουν την αυτονομία τους. Στο πανευρωπαϊκό δίκτυο COMFORTage συμμετέχουν 39 εταίροι από 12 χώρες μεταξύ των οποίων η Ελλάδα, η Σλοβενία, το Βέλγιο και η Κύπρος ενώ πρόκειται να διεξαχθούν 13 πιλοτικές έρευνες.

Βάσει του απώτερου στόχου του δικτύου που είναι η καθιέρωση καινοτόμων προτάσεων καταπολέμησης της άνοιας, είναι απαραίτητη η συμμετοχή πλειάδας φορέων. Γι’ αυτό και το δίκτυο είναι διεπιστημονικό εμπλέκοντας επαγγελματίες υγείας, ερευνητές, ψυχολόγους, νομικούς καθώς και θεσμικούς λειτουργούς. 

Το Ινστιτούτο Νευρολογίας & Γενετικής Κύπρου (ΙΝΓΚ) με την καίρια θέση που διαθέτει, τόσο στην παροχή υπηρεσιών υγείας και στην διαμόρφωση πρακτικών όσο και στην έρευνα, καθίσταται ένας σημαντικός εταίρος προς την επίτευξη των στόχων του δικτύου. Για την συμμετοχή του, το ΙΝΓΚ έχει εξασφαλίσει χρηματοδότηση ύψους €760.000 και θα ηγείται της κατηγορίας Γ η οποία αφορά την μελέτη βελτιστοποιημένων και προσωποποιημένων παρεμβάσεων που στόχο έχουν την καθυστέρηση και ανακούφιση της άνοιας.

Αναλυτικότερα, στο ΙΝΓΚ θα μελετηθούν οι διαφορές στην κλινική εικόνα, στις κλινικές εξετάσεις καθώς και στην έκφραση μορίων στο αίμα μεταξύ ατόμων που νοσούν με Αλτσχάιμερ, ατόμων με ήπια γνωστική εξασθένιση και ατόμων που δεν παρουσιάζουν καθόλου απώλεια μνήμης. Ακολούθως, τα δεδομένα της έρευνας θα αναλυθούν μαζί με τα δεδομένα των υπόλοιπων χωρών ώστε να αναπτυχθούν ολιστικά μοντέλα υγειονομικής περίθαλψης, τα οποία θα λειτουργούν προσωποποιημένα για τον κάθε ασθενή και τις ανάγκες του. Για παράδειγμα, θα ταυτοποιηθούν βιοδείκτες που θα χρησιμεύσουν σαν πρόδρομοι λειτουργικών αλλαγών. Γνωρίζοντας αυτούς τους δείκτες, οι λειτουργοί υγείας θα έχουν ακριβέστερη εκτίμηση της κλινικής εκδήλωσης και θα μπορούν να παρέχουν προσωποποιημένες εισηγήσεις αναλόγως των ευρημάτων σε κάθε άτομο. Ακόμη, μέσω εφαρμογών θα μπορούν να παρέχονται εισηγήσεις για ενέργειες που μπορεί να κάνει το άτομο που βρίσκεται σε αυξημένο ρίσκο για ανάπτυξη της ασθένειας έτσι ώστε να καθυστερήσει την εμφάνιση των συμπτωμάτων. Με κοινό όραμα του δικτύου την πρόληψη της νόσου και την βελτίωση της ποιότητας ζωής των ασθενών, οι συνεργασίες μεταξύ των διαφόρων  φορέων αναμένεται να διατηρηθούν ενώ παράλληλα θα προωθηθεί και η προσθήκη άλλων εταίρων για την διαμόρφωση και υλοποίηση πρακτικών σε πανευρωπαϊκό επίπεδο.

Ένα μοναδικό χαρακτηριστικό της μελέτης στο ΙΝΓΚ είναι ότι ο κυπριακός πληθυσμός θα εξεταστεί και στη λειτουργία της κατάποσης. Η δυσκολία στην κατάποση (δυσφαγία) εμφανίζεται στην πλειοψηφία των ατόμων με νόσο Αλτσχάιμερ χωρίς εντούτοις να έχει μελετηθεί η εξέλιξή της κατά την ασθένεια και κατά πόσον υπάρχουν ενδείξεις στα αρχικά στάδια. Μέσω αυτής της έρευνας θα μελετηθεί εάν υπάρχουν αλλαγές στην κατάποση σε πρώιμα στάδια της ασθένειας και πώς αυτές σχετίζονται με άλλους δείκτες καθώς και την εξέλιξη της νόσου.

Της έρευνας στο ΙΝΓΚ θα ηγούνται ο Καθηγητής Γιώργος Σπύρου, Διευθυντής του Τμήματος Βιοπληροφορικής, η Δρ Ελένη Ζαμπά Παπανικολάου, Ανώτερη Νευρολόγος και Διευθύντρια του Τμήματος Νευροεπιδημιολογίας και ο Δρ Ανδρέας Κουππάρης, Ανώτερος Νευρολόγος και Διευθυντής του Τμήματος Νευροφυσιολογίας. Η ομάδα τους αποτελείται από τους επιστημονικούς λειτουργούς Δρ Μάριο Τομάζου, Δρ Μαργαρίτα Ζαχαρίου, Δρ Χριστιάνα Χριστοδούλου, και Δρ Ιωάννα Κουσιάππα, τον Ανώτερο Νευρολόγο Δρ Μενέλαο Πίπη, Διευθυντή του Τμήματος Νευροπαθολογίας, την νευρολόγο Δρ Αρχοντία Αδάμου, την κλινική νευροψυχολόγο Δρ Ελένη Δημητρίου, την λογοθεραπεύτρια Δρ Αστέρω Κωνσταντίνου, την νευροφυσιολόγο κα Γαβριέλλα Αλεξάνδρου, τον φυσιοθεραπευτή κ. Δημήτρη Σωκράτους, και τις μεταδιδακτορικές ερευνήτριες Δρ Έλενη Λοϊζίδου και Δρ Σωτηρούλλα Έλληνα. 

Εν κατακλείδι, η νόσος Αλτσχάιμερ είναι μια προοδευτική ασθένεια με τα συμπτώματα να χειροτερεύουν με το πέρασμα του χρόνου. Πέραν της μνήμης, επηρεάζονται η σκέψη αλλά και η συμπεριφορά του ασθενούς αυξάνοντας τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν, τόσο ο ίδιος όσο και τα κοντινά του άτομα. Δυστυχώς, στο παρόν στάδιο δεν υπάρχουν φάρμακα τα οποία να θεραπεύουν την νόσο, παρά μόνο θεραπείες που επιβραδύνουν την εξέλιξή της ή δρουν προσωρινά για την ανακούφιση των συμπτωμάτων. Για τους πιο πάνω λόγους κρίνεται απαραίτητη η χρήση της τεχνολογίας για την ανάπτυξη τρόπων πρόληψης της άνοιας αλλά και διατήρησης της αυτονομίας των ασθενών.

Για πρώτη φορά δίνεται η ευκαιρία στον κυπριακό πληθυσμό να συμμετάσχει σε ένα τόσο μεγαλεπήβολο έργο που επιδιώκει την ολιστική προσέγγιση της άνοιας χρησιμοποιώντας τις πιο σύγχρονες τεχνικές στον τομέα της τεχνολογίας. Οι Κύπριοι θα έχουν την ευκαιρία να  διαμορφώσουν τα αποτελέσματα της πανευρωπαϊκής έρευνας ενώ αυτά αναμένεται να ωφελήσουν άτομα τα οποία παρουσιάζουν αυξημένο ρίσκο εμφάνισης της ασθένειας όπως για παράδειγμα συγγενείς ασθενών. Eάν επιθυμείτε να μάθετε περισσότερες πληροφορίες ή να εκφράσετε το ενδιαφέρον σας για συμμετοχή στην έρευνα μπορείτε να καλέσετε στο 22 392 847 ή να στείλετε email στο [email protected].

Το έργο χρηματοδοτείται από το Πρόγραμμα Υγείας της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Grant Number: 101137301). Περισσότερες λεπτομέρειες μπορείτε να βρείτε στην ιστοσελίδα του δικτύου https://comfortage.eu/. 

Δρ Σωτηρούλλα Έλληνα
Μεταδιδακτορική Ερευνήτρια
Τμήμα Νευροφυσιολογίας και Τμήμα Νευροεπιδημιολογίας