ΗΜΕΡΑ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΑΣ - Γυναίκες με όραμα στην Επιστήμη

Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας, ζητήσαμε από τις Διευθύντριες των Τμημάτων και των Ομάδων του Ινστιτούτου να απαντήσουν σε ένα προσωπικό αλλά ουσιαστικό ερώτημα: «Τι σημαίνει για εσάς η Ημέρα της Γυναίκας, ως γυναίκα επιστήμονας σήμερα;». Μέσα από τις σκέψεις τους αναδύονται ξεχωριστά μηνύματα έμπνευσης, επιμονής και ευθύνης απέναντι στην επιστήμη και την κοινωνία.

Κυπρούλα Χριστοδούλου – Τμήμα Νευρογενετικής

Η επιστήμη δεν ήταν πάντα χώρος ανοιχτός για τις γυναίκες. Η Ημέρα της Γυναίκας είναι η στιγμή να τιμήσουμε όσες πρωτοπόρησαν, από την Marie Curie, την Rosalind Franklin, μέχρι τις αφανείς ερευνήτριες, την επιστημονική δουλειά και εφευρετικότητα των οποίων καρπώθηκαν άλλοι.

Νιώθω ευγνωμοσύνη για όσες άνοιξαν τον δρόμο και δέσμευση να στηρίξω όσες έρχονται μετά. Η παρουσία μας στην επιστήμη είναι απαραίτητη. Παροτρύνω τις νεαρές γυναίκες να μην υποτιμούν ποτέ τις δυνατότητες και την αξία τους. Ο χώρος της επιστήμης δεν είναι απλώς ανοιχτός για τις γυναίκες αλλά τις χρειάζεται.

Ελένη Ζαμπά Παπανικολάου – Τμήμα Νευροεπιδημιολογίας

Η Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας είναι σημαντική για όλες τις γυναίκες κάθε ηλικίας. Είναι η μέρα που είμαστε περήφανες για τις διεκδικήσεις των γυναικών των προηγούμενων γενεών για τα δικαιώματά τους στον χώρο εργασίας αλλά και τα πολιτικά τους δικαιώματα. Είμαι ευτυχής που γεννήθηκα σε οικογένεια που δεν έκανε διακρίσεις στα παιδιά της με βάση το φύλο τους και που ήταν αυτονόητο ότι το κάθε παιδί θα μορφωνόταν. Η επιλογή του κλάδου σπουδών έγινε με σεβασμό στην επιθυμία του κάθε παιδιού. Την δική μου χρονιά, στο πρώτο έτος της Ιατρικής, για πρώτη φορά οι γυναίκες φοιτήτριες υπερείχαν αριθμητικά  (51% του συνόλου). Είχε αρχίσει να διαφαίνεται η δυναμική των γυναικών σε όλους τους κλάδους και οι συμφοιτήτριές μου επέλεξαν πολλές ειδικότητες της Ιατρικής και όχι μόνο το στερεότυπο μέχρι τότε, να γίνεις Παιδίατρος! Το Ινστιτούτο Νευρολογίας και Γενετικής Κύπρου από την ίδρυσή του ήταν χώρος χωρίς διακρίσεις και δεν αποτέλεσε το φύλο μου αποτρεπτικό παράγοντα για την επαγγελματική μου εξέλιξη. Πρέπει όμως να επισημάνω ότι είναι ιδιαίτερα δύσκολος ο τομέας των επιστημών και της έρευνας για τις γυναίκες που δημιουργούν οικογένεια. Είναι πολλές οι ώρες εργασίας, φορτικό πρόγραμμα, επαγγελματικά ταξίδια, εφημερίες και αυξημένο άγχος. Η στήριξη και κατανόηση από το οικογενειακό περιβάλλον είναι απαραίτητη. Οι γυναίκες μπορούν και το έχουν αποδείξει ήδη σε όλες τις επιστήμες, είναι σημαντικό όμως να στηρίζονται και για το δικαίωμα της μητρότητας. Θεωρώ ότι τα στερεότυπα πλέον δεν υπάρχουν και είναι σημαντικό για τις γυναίκες να θέτουν στόχους.

Σταυρούλα Ξενοφώντος – Τμήμα Καρδιαγγειακής Γενετικής & Εργαστήριο Δικανικής Γενετικής

Σήμερα,  την Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας, δεν γιορτάζουμε μόνο τα επιτεύγματά μας, αλλά θυμόμαστε και τιμούμε τις γυναίκες που ακόμα ζουν στη σκιά της αδικίας, της φτώχειας, της πείνας, της βίας και εκμετάλλευσης και επιβιώνουν μέσα σε πολέμους. Εκείνες τις γυναίκες που στάθηκαν άτυχες μέσα σε κοινωνίες που δεν τους έδωσαν ίσες ευκαιρίες. Οι φωνές τους μπορεί να μην ακούγονται δυνατά, όμως ο πόνος και η δύναμή τους διαπερνούν τον χρόνο. Από το παρελθόν μέχρι το παρόν, οι γυναίκες αγωνίζονται καθημερινά για μια καλύτερη ζωή, για αξιοπρέπεια, για ελευθερία. Όσες γυναίκες βρίσκονται σήμερα σε θέσεις εξουσίας δεν ξεχνούν. Δεν θα σταματήσουν να μάχονται για εκείνες που ακόμη παλεύουν. Η αλληλεγγύη μας είναι υπόσχεση ότι καμία δεν είναι αόρατη, καμία δεν είναι μόνη. Θεωρούμε ότι το δικαίωμα στην ισότητα, την αξιοπρέπεια και την ελευθερία για κάθε γυναίκα, σε κάθε γωνιά της γης, είναι αδιαπραγμάτευτο.

Καρολίνα Σισμάνη – Τμήμα Κυτταρογενετικής & Γονιδιωματικής 

Αυτή η ημέρα σηματοδοτεί την αναγνώριση των επιτευγμάτων και της σημαντικής συνεισφοράς των γυναικών στην επιστήμη και σε κάθε επίπεδο της κοινωνίας. Διαχρονικά, πολλές επιστήμονες αδικήθηκαν, δεν έλαβαν την αναγνώριση που άξιζαν ή οι επιτυχίες τους αποδόθηκαν σε άνδρες συναδέλφους. Το φαινόμενο αυτό είναι γνωστό ως «Matilda effect» και περιγράφηκε το 1870 από την ακτιβίστρια Matilda Joslyn Gage. Στη γενετική,  το δικό μου επιστημονικό τομέα, χαρακτηριστικά παραδείγματα αποτελούν η Marthe Gautier, η Rosalind Franklin και η Nettie Stevens. Η Gautier αναγνωρίστηκε ουσιαστικά μόλις το 2009, μετά από 50 χρόνια για τη σύνδεση της τρισωμίας 21 με το Σύνδρομο Down. Η Franklin συνέβαλε καθοριστικά στη δομή του DNA, χωρίς να τιμηθεί ανάλογα, ενώ η Stevens σύνδεσε τον ρόλο των φυλετικών χρωμοσωμάτων (ΧΥ) στον καθορισμό του φύλου. Σήμερα, αναμφίβολα έχει σημειωθεί σημαντική πρόοδος, τόσο ως προς την ενεργή προώθηση και συμπερίληψη των γυναικών σε ηγετικές θέσεις όσο και ως προς την αναγνώριση της συνεισφοράς τους. Ωστόσο, η διαρκής προσπάθεια για ισότητα και δίκαιη εκπροσώπηση παραμένει αναγκαία.

Κυριακή Μιχαηλίδου – Τμήμα Βιοστατιστικής

Για μένα, η Ημέρα της Γυναίκας δεν είναι απλώς μια γιορτή, αλλά μια υπενθύμιση ευθύνης. Ως γυναίκα επιστήμονας, γνωρίζω ότι κάθε βήμα που κάνουμε σήμερα πατά πάνω σε αγώνες προηγούμενων, και ταυτόχρονα ανοίγει δρόμο για τις επόμενες. 

Στον χώρο της επιστήμης, όπου οι αποφάσεις επηρεάζουν ζωές και πολιτικές, η παρουσία και η φωνή των γυναικών δεν είναι θέμα ισορροπίας αριθμών αλλά ποιότητας σκέψης, διαφορετικότητας οπτικής και δικαιοσύνης. 

Η Ημέρα της Γυναίκας σημαίνει επιμονή, συνεργασία και αλληλεγγύη. Σημαίνει να στηρίζουμε η μία την άλλη, να διεκδικούμε ίσες ευκαιρίες και να εμπνέουμε τα κορίτσια που ονειρεύονται να γίνουν ερευνήτριες, γιατροί, ηγέτιδες.

Η πρόοδος δεν είναι ατομική υπόθεση, χτίζεται συλλογικά. Και η θέση των γυναικών είναι στην πρώτη γραμμή αυτής της προόδου.

Αλεξία Καγιαβά - Translational Neurotherapeutics Group

Ξεκινώντας από τις Marie Curie και Rosalind Franklin που άνοιξαν το δρόμο για τις γυναίκες στην επιστήμη κάτω από αντίξοες συνθήκες και καταλήγοντας στην Katalin Karikó, οι γυναίκες αποτέλεσαν και αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της επιστημονικής κοινότητας. Η 11η Φεβρουαρίου έχει καθιερωθεί ως η μέρα των γυναικών στην επιστήμη θέλοντας να τιμήσει και να επαναπροσδιορίσει το ρόλο τους στον τομέα αυτό. Όντας γυναίκα επιστήμονας, η μέρα αυτή μου υπενθυμίζει το ξεκίνημα και τη διαδρομή μου καθώς και τη χαρά των μικρών καθημερινών επιτυχιών που έρχονται να επιβεβαιώσουν ότι η επιλογή μου να αφοσιωθώ στην επιστήμη ήταν η πιο σωστή. Η μέρα αυτή αποτελεί υπενθύμιση ότι ο δρόμος δεν έχει ακόμα τελειώσει και ότι κάθε μέρα αποτελεί ένα ακόμα σκαλοπάτι για την επίτευξη των στόχων μας, μεταλαμπαδεύοντας τις γνώσεις και τις εμπειρίες μας στη νέα γενιά γυναικών που επιλέγει να εργαστεί στο χώρο αυτό.   

Μαρία Χατζηφραγκέσκου - Nuclear Envelopathies Group

Για μένα, η Ημέρα της Γυναίκας είναι μια αφορμή να σκεφτώ τη δική μου πορεία στην επιστήμη. Δεν ήταν πάντα εύκολα, υπήρξαν στιγμές αμφιβολίας και απαιτητικών επιλογών, όμως κάθε πρόκληση έγινε μάθημα και κάθε δυσκολία με βοήθησε να εξελιχθώ τόσο επιστημονικά όσο και προσωπικά. Πιστεύω βαθιά ότι η παρουσία περισσότερων γυναικών σε θέσεις ευθύνης δεν αφορά απλώς την εκπροσώπηση ή τους αριθμούς, αλλά επηρεάζει ουσιαστικά τον τρόπο που σκεφτόμαστε, συνεργαζόμαστε και λαμβάνουμε αποφάσεις στην επιστήμη. Στις νεότερες γυναίκες θα έλεγα να εμπιστεύονται τον εαυτό τους, να επενδύουν με συνέπεια στη γνώση και στη δουλειά τους και να προχωρούν με επιμονή, ακόμη κι όταν η διαδρομή φαίνεται απαιτητική.