ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ - Το δικαίωμα της γυναίκας να είναι ορατή

Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας, το οικονομικό και επιχειρηματικό περιοδικό Economy Today παρουσίασε ένα εκτενές αφιέρωμα που καταγράφει την πορεία του ρόλου της γυναίκας στον επαγγελματικό και επιχειρηματικό χώρο την τελευταία δεκαετία, αναδεικνύοντας τόσο την πρόοδο που έχει επιτευχθεί όσο και τα ζητήματα που παραμένουν ανοιχτά.

Στο αφιέρωμα συμμετείχε η HR Manager του Ινστιτούτου, Άννα Μιχαηλίδου.
 
Αν κοιτάξετε την τελευταία δεκαετία, τι έχει αλλάξει περισσότερο για τη γυναίκα στον επαγγελματικό χώρο, και τι, παρά τη συζήτηση, παραμένει ίδιο;
Την τελευταία δεκαετία άλλαξε το δικαίωμα της γυναίκας να είναι ορατή. Πριν από δέκα χρόνια, πολλές γυναίκες εργάζονταν, απέδιδαν και συνεισέφεραν εξίσου, αλλά συχνά εκτός κάδρου: λιγότερη αναγνώριση, λιγότερος λόγος, λιγότερη παρουσία στα τραπέζια όπου λαμβάνονται οι αποφάσεις. Σήμερα αυτό έχει μετακινηθεί. Η συζήτηση άνοιξε, οι ρόλοι διευρύνθηκαν και περισσότερες γυναίκες διεκδικούν και λαμβάνουν θέσεις ευθύνης με μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση και θεσμική στήριξη. 

Αυτό που όμως, παραμένει σχεδόν ίδιο είναι το αόρατο βάρος. Η ανάγκη να αποδεικνύεις ξανά και ξανά την επάρκειά σου. Η λεπτή γραμμή ανάμεσα στο να είσαι «αρκετά δυναμική» αλλά όχι «δύσκολη». Και φυσικά η πραγματικότητα ότι η ισορροπία επαγγελματικής και προσωπικής ζωής εξακολουθεί να αντιμετωπίζεται ως ατομικό ζήτημα της γυναίκας και όχι ως συλλογική ευθύνη της κοινωνίας.  

Με άλλα λόγια έχει σημειωθεί σημαντική πρόοδος, ωστόσο απομένει να αλλάξει σε βάθος η καθημερινή πρακτική, εκεί όπου οι προκαταλήψεις δεν δηλώνονται, αλλά λειτουργούν σιωπηλά. 

Ποιο είναι σήμερα το πιο «αόρατο» εμπόδιο για μια γυναίκα που θέλει να φτάσει σε θέσεις ευθύνης;
Το πιο «αόρατο» εμπόδιο σήμερα είναι η κουλτούρα των άγραφων κανόνων – το πλέγμα προσδοκιών και στερεοτύπων που λειτουργεί υπόγεια: ότι η ηγεσία «μοιάζει» με ανδρικά πρότυπα, ότι η συχνά η διεκδίκηση από μια γυναίκα εκλαμβάνεται ως επιθετικότητα, ότι η μητρότητα (ή και η πιθανή μητρότητα) θεωρείται ρίσκο, ότι η γυναίκα πρέπει να είναι ταυτόχρονα άριστη επαγγελματίας και «συμπαθής».  

Πολλές γυναίκες αυτολογοκρίνονται σχεδόν ασυνείδητα — σταθμίζουν κάθε λέξη, κάθε κίνηση— γιατί η αποφασιστικότητα που εκτιμάται σε έναν άνδρα μπορεί να κριθεί διαφορετικά σε μια γυναίκα. Αυτό το αόρατο φίλτρο καθορίζει σε μεγάλο βαθμό τις ευκαιρίες και την πορεία προς την ηγεσία. Το πιο απαιτητικό είναι ότι αυτό το εμπόδιο δεν αντιμετωπίζεται με μια απλή πολιτική ή με αριθμητικούς στόχους. Χρειάζεται αλλαγή κουλτούρας, αλλά και συνειδητή υποστήριξη: Οργανωτικές δομές που προάγουν διαφορετικά στυλ ηγεσίας και που αναγνωρίζουν ότι η αυτοπεποίθηση δεν εκφράζεται με έναν μόνο τρόπο. Όσο αυτό παραμένει αόρατο, συνεχίζει να λειτουργεί σιωπηλά – και ακριβώς γι’ αυτό είναι τόσο ισχυρό. 

Η 8η Μαρτίου είναι ημέρα συμβολισμού αλλά και απολογισμού. Αν δούμε την πραγματικότητα της γυναίκας στον χώρο εργασίας χωρίς συνθήματα, ποια είναι η αλήθεια που δεν λέγεται αρκετά;
Η αλήθεια που δεν λέγεται αρκετά είναι ότι η ισότητα δεν βιώνεται με τον ίδιο τρόπο από όλες τις γυναίκες. Δεν αρκεί να μετράμε πόσες γυναίκες βρίσκονται «στην κορυφή». Όταν η καθημερινότητα για πολλές παραμένει απαιτητική, αβέβαιη ή γεμάτη σιωπηλές υποχωρήσεις. Η πρόοδος συχνά αφορά γυναίκες που ήδη έχουν πρόσβαση σε πόρους, δίκτυα και στήριξη. Για τις υπόλοιπες, η εξέλιξη εξακολουθεί να κοστίζει περισσότερο χρόνο, ενέργεια και μεγαλύτερη προσωπική αντοχή. Και αυτό δημιουργεί ένα χάσμα μέσα στο ίδιο το αφήγημα της ισότητας. 
Η 8η Μαρτίου έχει αξία μόνο αν λειτουργεί ως σημείο ειλικρινούς απολογισμού. Όχι για να μειώσει την πρόοδο που έχει γίνει, αλλά για να θυμίσει ότι η ουσιαστική ισότητα είναι καθημερινή πρακτική που πρέπει να αφορά όλες, όχι μόνο τις λίγες που τα κατάφεραν.  

Τι πρέπει να αλλάξει τα επόμενα πέντε χρόνια ώστε η συζήτηση για το χάσμα των δύο φύλων να μην είναι ίδια το 2030;
Θα πρέπει να αλλάξει κάτι πολύ βασικό: να μετακινηθεί η ευθύνη από τη γυναίκα στο σύστημα. Τα τελευταία χρόνια ζητήσαμε από τις γυναίκες να γίνουν πιο διεκδικητικές, πιο ανθεκτικές, πιο ευέλικτες. Αυτό έχει όρια. Τα επόμενα πέντε χρόνια χρειάζονται λιγότερα αφηγήματα και περισσότερες δομικές αποφάσεις. Διαφάνεια στις αμοιβές, καθαρά κριτήρια εξέλιξης, πραγματική αξιολόγηση βάσει αποτελέσματος και όχι παρουσίας. 
Εξίσου κρίσιμο είναι να επαναπροσδιορίσουμε τι εννοούμε ηγεσία. Όσο συνεχίζουμε να επιβραβεύουμε ένα στενό, συχνά επιθετικό μοντέλο, θα αναπαράγουμε το ίδιο χάσμα. Η πρόοδος δεν θα έρθει επειδή περισσότερες γυναίκες θα προσαρμοστούν, αλλά επειδή οι οργανισμοί θα μάθουν να λειτουργούν με περισσότερους από ένα τρόπους. 

Αν έπρεπε να συμπυκνώσετε σε μία πρόταση την πραγματικότητα για τη γυναίκα στον επαγγελματικό χώρο σήμερα, ποια θα ήταν;
Η γυναίκα έχει αποδείξει ότι μπορεί, κουβαλώντας βάρη που δεν φαίνονται και σταματώντας σε φρένα που δεν έβαλε η ίδια.